VRF kombinasyon oranı nedir?
VRF (VRV) sistemlerinde tek bir dış ünite, değişken debili soğutucu akışkan hattı üzerinden birçok iç üniteyi besler. Bağlı iç ünitelerin nominal kapasiteleri toplamının dış ünite nominal kapasitesine oranına VRF kombinasyon oranı (bağlantı oranı) denir. Oran yüzde 100 ise iç ünitelerin toplamı dış ünite kapasitesine eşittir; yüzde 100’ün üstünde ise dış ünite, tüm iç ünitelerin aynı anda tam güçte çalışmayacağı varsayımıyla bağlanmıştır.
Bazı kaynaklarda aynı kavram “çeşitlilik oranı” ya da “eşzamanlılık” kelimeleriyle anılır. Bu sayfada kombinasyon oranı nominal kapasitelerin oranını, eşzamanlılık ise iç ünitelerin gerçekte aynı anda ne kadarının çalıştığını anlatır; ikisi birlikte sistemin gerçek yükünü belirler.
VRF kombinasyon oranı nasıl hesaplanır?
Hesap üç adımdan oluşur. Önce bağlı iç ünitelerin nominal soğutma kapasiteleri toplanır. Ardından bu toplam dış ünite nominal kapasitesine bölünür ve yüzde olarak ifade edilir (KO = ΣQ_iç / Q_dış × 100). Son olarak sonuç, üreticinin o dış ünite için izin verdiği aralıkla karşılaştırılır. Araç, girdiğiniz eşzamanlılık oranını da uygulayarak etkin oranı ve eşzamanlılığa göre gereken dış kapasiteyi gösterir.
İç ünite kapasiteleri üreticide “sınıf” numaralarıyla anılır; birçok markada 25, 32, 40, 50, 63 gibi sınıf sayıları yaklaşık 2,8; 3,6; 4,5; 5,6; 7,1 kW soğutma kapasitesine karşılık gelir. Kesin değerler seriye göre değişir, katalogdan doğrulayın. Örnekte kullanılan 4,5 kW ortalama değer, 40 sınıfı bir iç üniteye denk gelir. Aynı 22,4 kW dış ünite için iç ünite adedine göre oran şöyledir: 3 iç ünitede (13,5 kW) yüzde 60,3; 4 iç ünitede (18,0 kW) yüzde 80,4; 5 iç ünitede (22,5 kW) yüzde 100,4; 6 iç ünitede (27,0 kW) yüzde 120,5; 7 iç ünitede (31,5 kW) yüzde 140,6 (izin dışı).
İzinli aralık: neden yüzde 50 ile 130?
Üreticiler genellikle yüzde 50 ile yüzde 130 arasındaki bağlantı oranına izin verir. Alt sınırın altına inmek dış ünitenin çok düşük yükte verimsiz ve kararsız çalışmasına yol açar. Üst sınırın aşılması ise iç ünitelerin yeterli kapasite alamamasına ve sistemin devre dışı kalmasına neden olabilir. Kesin sınır model ve seriye göre değişir; bu yüzden hesap sonucu, üreticinin kombinasyon tablosuyla mutlaka karşılaştırılmalıdır.
Araç, sonucu durum koduyla sınıflandırır: yüzde 50’nin altı, yüzde 50–100 arası ideal bölge, yüzde 100–130 arası kabul edilebilir bölge ve yüzde 130’un üstü izin dışı. 22,4 kW’lık dış ünite için bu sınırlar 11,2 kW ile 29,1 kW arasında bir iç ünite toplamına denk gelir.
Eşzamanlılık (çeşitlilik) oranı ve etkin kapasite
Otellerde ve ofislerde odalar aynı anda tam yükte çalışmaz. Bu davranış eşzamanlılık oranıyla ifade edilir. Etkin oran, kombinasyon oranı ile eşzamanlılığın çarpımıdır (KOeş = KO × η). Etkin oran yüzde 100’ü aşmıyorsa dış ünite, çalışan tüm iç ünitelere nominal kapasitelerini verebilir.
Örnek sistemde (kombinasyon oranı yüzde 120,5) eşzamanlılığa göre sonuç şöyle değişir: eşzamanlılık yüzde 100 iken etkin oran yüzde 120,5, tam yükte iç ünitelere düşen kapasite payı yüzde 83; eşzamanlılık yüzde 80 iken etkin oran yüzde 96,4, tam yükte iç ünitelere düşen kapasite payı yüzde 100; eşzamanlılık yüzde 70 iken etkin oran yüzde 84,4, tam yükte iç ünitelere düşen kapasite payı yüzde 100; eşzamanlılık yüzde 60 iken etkin oran yüzde 72,3, tam yükte iç ünitelere düşen kapasite payı yüzde 100. Yüzde 100’ün üstündeki etkin oranlarda iç ünitelere düşen kapasite payı ters orantılı azalır. Eşzamanlılık varsayımı işletme verisiyle desteklenmediği sürece çok düşük seçilmemelidir; emin değilseniz yüzde 100 ile hesaplayın.
Yüksek ve düşük kombinasyon oranının sonuçları
Yüksek kombinasyon oranı yatırımı azaltır; çünkü daha az dış ünite ve boru gerekir. Ancak en sıcak günlerde iç ünitelerin tamamı çalışırsa her birine düşen kapasite azalır ve konfor kritik mahallerde şikâyet doğabilir. Bu nedenle konforun kritik olduğu mahallerde oranı 100’e yakın tutmak ya da eşzamanlılığı tutucu seçmek doğrudur.
Düşük kombinasyon oranı ise dış üniteyi kısmi yükte çalışmaya zorlar. Kompresör alt çalışma sınırına yaklaşır, açma-kapama sıklığı artar ve mevsimsel verimde beklenen kazanç gerçekleşmeyebilir. Yatırım maliyeti açısından da dış ünite gereğinden büyük kalır.
Boru uzunluğu, yükseklik farkı ve dış sıcaklık düzeltmeleri
Nominal kapasite standart koşullar için verilir. Gerçek kapasite; soğutucu akışkan hattının toplam ve en uzak iç üniteye olan uzunluğuna, dış ve iç ünite arasındaki yükseklik farkına ve dış hava sıcaklığına göre azalır. Bu düzeltmeler üreticinin seçim yazılımında ya da kapasite düzeltme tablolarında verilir. Hesaptaki kombinasyon oranı kataloğun kısıtlarını karşılasa bile, uzun hatlı projelerde düzeltilmiş kapasiteyle yeniden kontrol yapılmalıdır.
Isı geri kazanımlı (3 borulu) sistemlerde ek olarak dal bölme (BS) kutularının kapasite sınırları ve aynı anda ısıtma-soğutma yapan ünite sayısı kontrol edilmelidir. Isıtma modunda dış sıcaklık düştükçe dış ünite kapasitesi azalır; ısıtma ihtiyacı yüksek bölgelerde ısıtma kapasitesi ayrıca doğrulanmalıdır.
VRF dış ünite seçiminde kontrol listesi
Dış ünite seçmeden önce şu adımları izleyin: her mahalin soğutma yükünü hesaplayıp iç ünite sınıfını seçin; iç ünite kapasitelerini toplayın; kombinasyon oranı ve eşzamanlılık varsayımını belirleyin; dış ünite adayını katalogdaki izin aralığıyla ve düzeltme katsayılarıyla karşılaştırın; boru uzunlukları ve yükseklik farklarını kontrol edin. Mahal yükleri için soğutma yükü hesabı, oda başına hızlı bir klima seçimi için klima BTU hesabı araçlarını kullanabilirsiniz.
Örnek hesap: 22,4 kW dış ünite, 6 iç ünite
- Girdiler: dış ünite 22,4 kW, 6 iç ünite, ortalama 4,5 kW, eşzamanlılık %100.
- Toplam iç ünite kapasitesi: 6 × 4,5 = 27,0 kW.
- Kombinasyon oranı: 27,0 / 22,4 × 100 = %120,5.
- Oran %100–130 arasında olduğundan (durum kodu 2) kabul edilebilir; ancak tam yükte iç ünitelere kapasitenin yaklaşık %83’i düşer.
- İzinli sınırlar: bu dış üniteye 11,2 ile 29,1 kW arasında iç ünite bağlanabilir.